NEKAD DRINOM POTEČE I PRAVDA

Samo na haškoj listi nalazi se 71 osumnjičeni za zločine počinjene u Foči. Od aktuelnih optužnica, jedno suđenje završeno je i izrečena je prvostepena presuda, dva su u toku i jedno u pripremi, jedan optuženi izležava dugogodišnju kaznu zatvora u Njemačkoj, a trojica su nedostupni bosanskohercegovačkom pravosuđu

Piše: Izet PERVIZ

Za ratne zločine počinjene nad Bošnjacima na području općine Foča do sada je, kako smo već pisali, na šest sudova izrečeno 19 osuđujućih presuda, kojima je 28 direktnih izvršilaca pripadnika Vojske RS-a i MUP-a RS-a osuđeno na ukupnu kaznu od 392 godine zatvora. Pored njih, i za zločine u Foči osuđeni su predsjednik RS-a Radovan Karadžić (doživotni zatvor), potpredsjednica Biljana Plavšić (11 godina), predsjednik Narodne skupštine Momčilo Krajišnik (20 godina) i komandant VRS-a Ratko Mladić (prvostepeno osuđen na doživotni zatvor).

To nije konačan bilans sudskog progona počinilaca zlodjela u Foči tokom Agresije na Bosnu i Hercegovinu. Trenutno je aktuelno devet optužnica kojima se terete deveterica pripadnika Vojske RS-a. Jedno suđenje završeno je i izrečena je prvostepena presuda, dva su u toku i jedno u pripremi, jedan optuženi izležava dugogodišnju kaznu zatvora u Njemačkoj, a trojica su nedostupni domaćim sudskim organima.

OSMERICA OPTUŽENIH

U ponedjeljak, 14. septembra 2020. godine, pred Sudom BiH izrečena je prvostepena presuda Saši Ćurčiću, optuženom za silovanje. Osuđen je na pet godina. Ćurčića je SIPA uhapsila 27. marta 2018. godine. U optužnici stoji da je neutvrđenog dana između 3. i 18. jula 1992. godine Dragan Zelenović iz Srednjoškolskog centra u Foči izveo tri djevojke, zaštićene svjedokinje S1, S2 i još jednu osobu, te ih je sa Sašom Ćurčićem odveo u jednu kuću, u kojoj je Ćurčić, piše u optužnici, svjedokinju S1 uveo u zasebnu sobu i silovao je. Dragan Zelenović osuđen je pred Haškim tribunalom na 15 godina zatvora na osnovu priznanja krivice. Bio je vođa paravojnih formacija i organizirao je višestruka silovanja Bošnjakinja. Godine 2015. pušten je na prijevremenu slobodu i danas živi u Foči. S njima je bio i Milomir Davidović, osuđen pred Sudom BiH na 7 godina zbog silovanja. On je iz zatvora doveden u sudnicu 19. novembra 2019. da svjedoči.

Za silovanje u Foči pred Sudom BiH sudi se i Radovanu Paprici i Slavku Ognjenoviću. Njih je SIPA uhapsila 16. septembra 2019, a suđenje je počelo 23. decembra. U optužnici piše da je Slavko Ognjenović zvani Mačak izveo svjedokinju A-1 iz kuće u Staroj Koloniji u Miljevini i odveo je u prazan stan, gdje ju je silovala osoba pod imenom Neđo. Kada se spremala da izađe, ušao je Ognjenović, potrgao joj odjeću i silovao je uz nekoliko šamara i prijetnji da nikome ne smije reći. Kada se i drugi put spremala da napusti stan, ušao je Radovan Paprica zvani Papro i silovao je, udarivši joj nekoliko šamara. On joj je zaprijetio da ne smije napuštati stan jer će oni opet doći, ali ona je uspjela iskočiti kroz prozor i pobjeći. Suđenje je u fazi izvođenja svjedoka odbrane.

Suđenje je počelo i Slobodanu Ćurčiću. Optužnicom od 5. septembra 2018. Tužilaštvo BiH ga tereti da je tokom 1992. godine za vrijeme napada na selo Hum ubio dvoje civila bošnjačke nacionalnosti, te da je učestvovao u silovanju i seksualnom zlostavljanju žena i djevojaka. U maju 2019. Ćurčić se jednostavno prestao pojavljivati u sudnici. Nastanjen je u Crnoj Gori i za njim je raspisana međunarodna potjernica.

Domaćim pravosudnim institucijama nedostupan je i Nikola Brčić. Tužilaštvo BiH ga tereti za višestruka silovanja u Karamanovoj kući, a u nekoliko presuda označen je kao jedan od zaduženih za ovaj logor.

Nedavno je Tužilaštvo BiH podiglo optužnicu protiv još jednog silovatelja iz Foče. Ranko Radulović optužen je da je, kao pripadnik VRS-a, tokom jula i augusta 1992. godine učestvovao u progonu civilnog stanovništva bošnjačke nacionalnosti i uništavanju njihove imovine u velikim razmjerama, da je uzimao taoce, da je učestvovao u nezakonitom hapšenju i zatvaranju civila, da je pomagao u prisiljavanju djevojaka bošnjačke nacionalnosti na seksualni odnos, te da je počinio više silovanja. Radulović je rođen u Nišu i državljanin je Crne Gore.

SILOVATELJ KUNARAC OPET ĆE NA OPTUŽENIČKU

Silovatelja Dragoljuba Kunarca već je dotakla ruka pravde. Haški tribunal osudio ga je na 28 godina. Oglašen je krivim za porobljavanje, mučenje i silovanje. Mnoge je žene i djevojke, od kojih su neke imale samo dvanaest godina, odvodio iz logora u privatne kuće na grupno silovanje i govorio da je to “jedan od načina da se postigne nadmoć i pobjeda nad Muslimanimaˮ. Kaznu izdržava u Njemačkoj. Sudija Haškog tribunala Theodor Meron odbio je da ga 2016. godine pusti na prijevremenu slobodu “zbog težine krivičnih djela i zbog toga što nije pokazivao dovoljno znakova rehabilitacijeˮ. Kada izađe iz zatvora, opet ga čeka optuženička klupa. Sud BiH je 11. januara 2019. potvrdio novu optužnicu protiv njega. Optužnica ga tereti da je, u svojstvu komandira specijalne jedinice VRS-a, koja je dobila naziv po njegovom nadimku Žaga, 27. i 28. jula 1992. na području sela i zaselaka Kobilja Ravan, Luke i Falovići – Podpeće učestvovao u ubistvima najmanje šest osoba, te mučenju i nanošenju strašne fizičke i psihičke patnje zarobljenim civilima, kao i deportaciji civilnog stanovništva bošnjačke nacionalnosti.

Tužilaštvo BiH podiglo je optužnicu i protiv komandanta Taktičke grupe Foča VRS-a Marka Kovača. Optužnica od 12. decembra 2019. tereti ga da je planirao, naredio, poticao, pomagao u planiranju i pripremanju zločina, kao nadređena osoba znao da su počinjeni ili da će biti počinjeni, te nije poduzeo mjere da se spriječe ili kazne počinioci. U okviru progona bošnjačkog i hrvatskog stanovništva tokom 1992. i 1993. nezakonito je držao zatočeno više stotina civila u KPD Foča, Srednjoškolskom centru, Sportskoj dvorani Partizan, vršeno je mučenje, prisilno preseljenje i deportacija stanovništva, ubistva i prisilni nestanak više od 190 osoba, silovanja, te druga nečovječna djela, kao i paljenje i uništavanje kuća i imovine, te kulturno-sportskih i kulturnih objekata. Marko Kovač nastanjen je u Kragujevcu u Srbiji.

Njegov podređeni Goran Mojović, koji je trenutno nedostupan, odgovarat će za rušenje Aladža džamije. Sud BiH potvrdio je optužnicu protiv njega 28. decembra 2018. Ona ga tereti da je, u svojstvu načelnika inžinjerijske jedinice Taktičke grupe Foča VRS-a, 2. augusta 1992. godine s još jednim vojnikom koji je poginuo 1993. godine digao Aladžu u zrak. U optužnici se navodi da je navečer došao u prostorije TG Foča u Velečevu te vojnicima prenio naredbu da se sruši Aladža. Dvojica vojnika navodno su odbila da to učine, dok je Rajko Milošević pristao, te je otišao s Mojovićem do vojnog magacina Livade, gdje su preuzeli potreban materijal. Eksploziv su, tvrdi se u optužnici, postavili na odgovarajuća mjesta u džamiji i oko nje i aktivirali.

Pred Okružnim sudom u Trebinju sudi se Danku Vladičiću zvanom Piće i Džakara. Optužnica podignuta 26. februara 2018. tereti ga da je 18. augusta 1992. godine, između 22 i 24 sata, naoružan puškom i crnom kremom namazan preko lica, došao do stana u barakama u Brodu na Drini, u kojem su živjeli V. R. i V. T. i ubio ih tako što je u svaku ispalio po jedan metak. Njihova tijela nisu pronađena do dana podizanja optužnice.

HAŠKA LISTA

Privođenju osumnjičenih za zločine počinjene na području općine Foča ni izbliza se ne nazire kraj. Samo na haškoj listi nalazi se njih 71. U kategoriji A ih je 33 (oznaka A Tužilaštvu Haškog tribunala značila je da postoji dovoljno dokaza po međunarodnim standardima za osnovanu sumnju da je osoba počinila teška kršenja međunarodnog humanitarnog prava): Njegoslav Bošković (pominje se u knjizi Genocid nad Bošnjacima na području opštine Foča 1992–1995 Preljuba Trafe i dr. Bećira Macića kao jedan od učesnika u zločinu nad Bošnjacima u Miljevini), Momo Čančar (ratni rezervni policajac u Foči), Dragomir (Milosava) Obrenović zvani Obren, rođen 1957, i Zoran Matović zvani Zoka i Milomir Marić zvani Mara (stražari u KPD), Milorad Vuković Mićo (zet Blagoja Eleza, bliskog rođaka samozvanog vojvode Pere Eleza, za kojeg se pisalo da je poginuo u kamionu koji je naletio na minu, kamion za čišćenje mina koji su vozili Bošnjaci je prošao, a kamion u kojem je bila vojska naletio je na minu i poginulo je 40 vojnika i u Foči je oglašena trodnevna žalost), Nebojša Janković zvani Čičak rođen 1959. (Esad Mujkanović, dvadesetšestogodišnji mladić, svjedočio je, kako su pisali mediji 1992, da je Nebojša Janković iz sela Trnovača i Brod na Drini, skupa s nekim četnicima i mještanima iz svog sela, odveo grupu svojih komšija, 12 ljudi, na most ma Drinu i strijeljao ih, Esad je skočio s mosta i tako se spasio), Velibor Miletić zvani Veso (zaštićeni svjedok 87 iz Trošnja, koji je 1992. imao 15 godina, na suđenju Draganu Zelenoviću svjedočio je kako je Veso Miletić dolazio sa Zelenovićem i ispitivao ga), Zdravko Vasiljavić (Tafro i Macić ga u svojoj knjizi navode kao jednog od počinilaca zločina u MZ Trnovača-Brod), Zoran Samardžić (brat je Neđe Samardžića osuđenog na 24 godine, u čijoj se presudi navodi da je s njim učestvovao u nezakonitom privođenju i premlaćivanju komšija bošnjačke nacionalnosti u Rataju), Miško Savić (po kazivanju svjedoka, učestvovao je u nezakonitom privođenju muškaraca i odvođenju u KPD, a neki ga vezuju i za silovanje u Karamanovoj kući), Risto Trifković (nastavnik Likovne kulture u Miljevini, pripadnik jedinice Pere Eleza, za njega u Udruženju Žrtava rata Foča 92–95 kažu da je u maju 1992. u Poljicama zaklao dva svoja učenika, braću Almira i Aldina Barlova iz Jeleča, kao i da je umiješan u ubistvo Sade i Zule Barlov), Milenko Vuković (Tafro i Macić navode da se u ključne zločince Miljevine ubrajaju još i Miljenko Vuković…), Rajko Bojat (advokat iz Foče, mediji su pisali da je bio predsjednik prijekog suda osnovanog od strane Kriznog štaba Srpske opštine Foča), Jezdimir Mališ (neki svjedoci ga pominju kao onog koji je privodio civile u KPD Foča), Dragan Stanković, Radomir Drašković, Durko Dubljević, Miroslav Elez, Luka Elez, Željko Elez, Gojko Lalović, Zdravko Mijanović, Nedeljko Matović, Duško Pržulj, Borivoje Sladoje, Uroš Radović zvani Jure, Saša Gagović, Stojan Blagojević zvani Stole, Radenko Pljevaljčić, Vladimir Trivun, Mladen Živanović i Radenko Pejović.

U kategoriji B (za njih je Haško tužilaštvo smatralo da ne postoji dovoljno dokaza) nalaze se četverica osumnjičenih: Slaviša (Petka) Jojić rođen 25. marta 1959, Miroslav Pjano, Stanimir Vasiljević zvani Beban i Savo Elez.

U kategoriji C (kategorija u kojoj su oni za koje tužitelj Haškog tribunala nije u mogućnosti dati mišljenje bez dodatnih dokaza) nalazi se 20 osumnjičenih: Radivoje Marković (pominje se u optužnici Radovanu Stankoviću: “Jednom prilikom Radovan Stanković je doveo jednog srpskog vojnika koji se zvao Radivoje Marković i rekao mu da siluje FWS-75ˮ), Dragan Mašić (policajac u KPD Foča, iz sela Orahova, bio je među optuženim i suspendiranim policajcima kojima je suđeno za pomaganje pri bijegu Radovana Stankovića i zbog toga je na kraju, kada je oslobođen, naplatio odštetu od entiteta u visini od 19.721 KM; Brankica Davidović i Ranka Dragičević priznale su krivicu), Rajko Milutinović, rođen 20. oktobra 1936. (mnogi svjedoci navode da je pljačkao i palio kuće u Jeleču i da je na vrlo okrutan način ubijao civile, uglavnom muškarce), Neđo Mitrić (Tafro i Macić pišu da se, prema kazivanju preživjelih, istakao u ubijanju mještana sedam sela mjesne zajednice Vitoč), Zoran (Marinka) Pavlović, rođen 4. septembra 1965. (Tafro i Macić ga pominju kao jednog od počinioca zločina u MZ Trnovača), Slobodan Pejić zvani Boban rođen u Foči 28. decembra 1964. (na suđenju Miloradu Krnojelcu, upravniku KPD, bivši zatočenik svjedočio je: “Po cijeli dan su dolazili i odvodili i tukli. Najčešće je dolazio jedan mladi stražar, Slobodan Pejić, zvali su ga Boban.ˮ), Miladin Pejović (Miladin Pejović zvani Krs, konobar iz Jošanice, ubio je Muhameda Bašića, pisao je u Danima Faik Tafro), Đoko Vuković (nekoliko svjedoka svjedočilo je da je Đoko Vuković učestvovao u napadu i spaljivanju sela Kosman), Zdravko Joković (Tafro i Macić ga spominju kao jednog od zločinaca u MZ Ustikolina, u kojoj je ubijeno ili se vodi kao nestalo 199 Bošnjaka), Neđo Golubović (Tafro i Macić pišu da je, “skupa sa Pavlom Elezom, na Mitrovom Vrelu ubio Murisa Hrbinića, Hamida Muhovića, Ahmeta Ramovića i jedno romsko dijeteˮ, a zaštićena svjedokinja A-3 je 17. februara 2020. na suđenju Radovanu Paprici i Slavku Ognjenoviću kazala da je čula da su A-1 silovali optuženi i Neđo Golubović, za kojeg je kasnije čula da je poginuo), Grujo Lalović (bio je predsjednik SDS-a i predsjednik Kriznog štaba Kalinovika, u Udruženju Istina Kalinovik kažu da je odmah nakon rata u Novom Sadu otvorio pogon proizvodnje namještaja, a da u Bijeljini ima pilanu), Borivoje Arsenić, Zoran Ivanović, Milorad Miletić zvani Žuti, rođen 13. februara 1960, Slavko Paprica, Ljubomir Ristanović, Predrag (Jove) Stevanović zvani Predo, rođen 17. augusta 1951, Milovan Vuković zvani Crni, rođen 19. februara 1954, Radovan Vuković zvani Žuti i Rade, rođen 20. juna 1937, i Radomir Radović.

U kategoriji E (predmet ne spada u nadležnost ICTY-a ) jesu četverica osumnjičenih: Zdravko (Straje) Matović, rođen 4. februara 1966. (u ratu bio zatvorenik u KPD Foča; predsjednik je Udruženja fočanskih rafting klubova; u policijskoj izjavi od 1. septembra 2015. stoji da je Zdravko Matović zapalio auto svog sina Straje, a ovaj njegov), Sreten Vujadin, rođen 6. januara 1944. (Trafo i Macić pominju Sretena Vujadina iz sela Tulovići kao jednog od izvršioca zločina u Lukama), Ljubo Ostović, rođen 1. januara 1960, i Milorad Kovačević.

OSLOBOĐENI OPTUŽBE

Do sada je oslobođeno devet pripadnika VRS-a optuženih da su počinili zločine na teritoriji općine Foča. Radoman Fundup je pred Sudom BiH oslobođen optužnice da je, kao pripadnik 1. fočanske lake pješadijske brigade VRS-a, 10. juna 1992. u poslijepodnevnim satima bio s još dvojicom vojnika VRS-a u Ulici Dušana Fundića u Čohodor Mahali, kada su u avliji ubijeni supružnici Nasifa i Latif Purušić, a u kući porodice Dželilović ubijena Emina Dželilović i ranjena svjedokinja C1, te iz kuće Hamida Merdana izvedena Ifeta Merkez i njeno dvoje maloljetne djece, Almedina od 13 i Almir od 6 godina, te strijeljani pred kućom. Presuda je pravosnažna od aprila 2017, a u oktobru Fundup je tužio državu i zatražio 41.500 KM odštete.

Sud BiH oslobodio je Radmila Vukovića optužnice koja ga teretila da je 10. juna 1992. iz stana u Miljevini izveo A, odveo je u drugi stan i silovao, a onda joj naredio da svaki put na njegov poziv mora doći u taj stan, pa je to trajalo sve do 24. ili 28. augusta, nakon čega je zatrudnjela. Iz Miljevine je protjerana 20. februara 1993. i u goraždanskoj bolnici rodila je muško dijete. Prvostepenom presudom od 16. aprila 2007. bio je osuđen na 5 godina i 6 mjeseci, pa je pravosnažnom presudom od 13. augusta 2008. oslobođen.

Ranko Vuković i Rajko Vuković oslobođeni su pred Sudom BiH optužbe da su krajem maja 1992, u grupi od dvadesetak pripadnika VRS-a, došli do sela Podkolun i, skupa s Rankom i Blagojem Golubovićem, ubili Avdiju (Hasana) Hukaru (1909) i Mejru (Hasana) Bekriju (1927). Prvostepenom presudom od 4. februara 2008. bili su osuđeni na po 12 godina, ali je ta presuda ukinuta 2. septembra 2008, da bi pravosnažnom od 1. jula 2009. bili oslobođeni. Za ovaj zločin bila je podignuta optužnica i protiv Blagoja Golubovića, ali ju je Sud BiH odbio.

Okružni sud u Trebinju oslobodio je četvericu pripadnika VRS-a. Zoran Trivković oslobođen je optužbe da je u junu 1992, sa Zoranom Pljevaljčićem, koji je istom presudom oglašen krivim i osuđen na 5 godina, i još jednim nepoznatim licem došao u jedno dvorište u Foči i ukućanima koji su bili napolju zaprijetio da uđu u kuću i da je onda od Pljevaljčića zatražio da ubaci bombu, od čega je jedna osoba poginula, i da je sam, nakon što su ušli u kuću, ubio jednu i ranio drugu osobu koja je uspjela pobjeći. Presuda je pravosnažna od 18. juna 2009.

Živko Miletić oslobođen je optužbe da je u maju 1992. učestvovao u nezakonitom hapšenju civila u selu Jeleč i u junu i julu u selu Rataje. Presuda je pravosnažna od 17. aprila 2008.

Momir Skakavac oslobođen je optužbe da je u junu 1992. odveo civilnu osobu bošnjačke nacionalnosti u pravcu policijske stanice u Miljevini, od kada joj se gubi svaki trag, da je od augusta do novembra 1992. godine dolazio u takozvanu javnu kuću Karaman u Miljevini i u njoj silovao zatočenu osobu, te da je učestvovao u odvođenju žena na prinudan rad – muža krava na farmi u selu Ocrkavlje. Presuda je pravosnažna od 3. aprila 2007.

Dragoje Radanović oslobođen je optužbe da je 11. aprila 1992, s još deset do dvanaest vojnika obučenih u uniforme JNA i naoružani puškama, ušao u Dom zdravlja u Foči i tražio oružje, da je, pošto nisu našli oružje, nezakonito lišio slobode četiri lica bošnjačke nacionalnosti zaposlena u Domu zdravlja u Foči, direktora A. Š., dežurnog ljekara I. K i vozače saniteta M. H i G. K, da ih je tjerao da prvo telefonom pozivaju ugledne Bošnjake Foče da predaju oružje, da je natjerao direktora A. Š da se popne na prozor dječijeg dispanzera i da tako poziva Bošnjake iz okolnih kuća da predaju oružje i da je učestvovao u njihovom odvođenju u logor L., gdje su predani drugim vojnicima koji su ih zatočili u hangar s drugim civilima bošnjačke nacionalnosti. Prvostepenom presudom od 9. decembra 2005. bio je osuđen na 2 godine, da bi pravosnažnom od 22. marta 2007. bio oslobođen.

Odgovori

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Obavezna polja su označena sa *